JLPT N4 дүрэм монголоор

「間」 нь нэг үйл явдал эхнээс эцэс хүртэл ҮРГЭЛЖЛЭХ турш өөр нэг үйл бас тасралтгүй үргэлжилж байсныг илэрхийлнэ. Жишээ нь 'хичээлийн турш унтаж байсан' гэхэд хоёр үйл хоёулаа ижил хугацаанд тасралтгүй явагдана. 「間に」-тэй андуурахгүй байх нь чухал: 「間」 нь 'бүх хугацааны турш', 「間に」 нь 'тэр хугацааны нэг агшинд' гэсэн ялгаатай. Урд нь үйл үгийн 〜ている хэлбэр, нэр үгийн дараа の орохыг анхаараарай.

「間に」 нь нэг үйл явдал үргэлжилж байх хугацааны ДОТОР өөр нэг үйл явдал нэг удаа, тодорхой агшинд болж өнгөрснийг илэрхийлнэ. 「間」-аас гол ялгаа нь: 「間」 хоёр үйл хоёулаа тасралтгүй үргэлжилнэ, харин 「間に」 дараагийн үйл нь зөвхөн нэг агшинд (эхэлж дуусдаг) болно. Тиймээс 'унтаж байх зуур гар утас дуугарсан' гэх мэт гэнэтийн, нэг удаагийн үйлд тохиромжтой.

「あまり」 нь үгүйсгэх 〜ない хэлбэртэй хамт орж 'тийм ч их биш', 'төдийлөн үгүй', 'нэг их хэрээр биш' гэсэн хязгаарлагдмал, бага зэрэг сөрөг утга илэрхийлнэ. Бүрэн үгүйсгэл биш — бага зэрэг байгаа боловч их биш гэдгийг анхаараарай. Ярианы хэлэнд 「あんまり」 гэж дуудагддаг. Хэрэв 〜ない-гүйгээр эерэг өгүүлбэрт хэрэглэвэл 'хэт их' гэсэн өөр утга гарна (жишээ: あまりに〜).

「後で」 нь нэг үйл бүрэн дууссаны ДАРАА дараагийн үйл хийгдэхийг илэрхийлнэ. Үйл үгийн дараа ЗААВАЛ та-хэлбэр (өнгөрсөн хэлбэр) орохыг анхаараарай (жишээ: 食べた後で), нэр үгийн дараа の орно (授業の後で). 「〜てから」-тэй утга төстэй боловч 「後で」 нь үйл явдлуудын дарааллыг тодорхой заадаг бол 「〜てから」 нь учир шалтгаан, нөхцөл байдлын уялдааг илүү онцолно.

「〜ば」 нь болзлын хэлбэрийн нэг бөгөөд 'хэрэв А болзол хангагдвал Б үр дүн гарна' гэсэн ерөнхий, логик уялдаатай болзлыг илэрхийлнэ. Гол өвөрмөц шинж нь 'байгалийн жам ёсны, давтагдах үнэн' (春になれば、花が咲く) болон таамаглалд тохиромжтой. Үйл үгийн う-эгнээ → え-эгнээ + ば (行く→行けば), い-тэмдэг нэр → 〜ければ (安い→安ければ) гэж хувирна. Үндсэн өгүүлбэрт тушаал/хүсэлт орох тохиолдол хязгаарлагдмал байдгийг анхаараарай.

「場合は」 нь 'хэрэв ийм нөхцөл байдал үүсвэл' гэсэн утгатай, тодорхой нэг боломжит тохиолдолд яаж хандах талаар заавар, дүрэм журам хэлэхэд ихэвчлэн хэрэглэгддэг. Албан ёсны, бичгийн болон зарлал, журамд элбэг тааралддаг (жишээ: 地震の場合は…). Урд нь үйл үгийн энгийн хэлбэр, нэр үгийн дараа の, な形-ийн дараа な орохыг анхаараарай.

「ばかり」 нь 'зөвхөн, гагцхүү, дандаа' гэсэн утгатай бөгөөд нэг л зүйл хэт давамгайлж, өөр зүйл байхгүй/хийгдэхгүй байгааг онцолно. Ихэвчлэн сөрөг, шүүмжлэлтэй өнгө аястай (жишээ: 'дандаа тоглоом тоглодог' гэх мэт). 「〜てばかりいる」 хэлбэрээр 'байнга л тэрийг хийгээд байх' гэсэн утга гарна. Тоо хэмжээний дараа орвол 'орчим' (ばかり ≈ くらい) гэсэн өөр утга илэрхийлж болохыг анхаараарай.

「だけで」 нь 'зөвхөн энэ нэг л нөхцөл/үйлдлээр (өөр юм нэмэлгүйгээр)' гэсэн утга илэрхийлнэ. Ихэвчлэн 'ердөө л ийм бага зүйлээр гэхэд хангалттай / ийм үр дүн гарна' гэсэн санааг онцолно (жишээ: 'нэрийг нь сонсоход л баярлана'). 「だけ」 (зөвхөн) дээр で (хэрэгсэл/нөхцөл) нэмэгдсэн хэлбэр гэж ойлгож болно. Сэтгэл хөдлөл эсвэл хялбар нөхцлийг илэрхийлэхэд элбэг.

「〜出す」 нь үйл үгийн ます-үндэстэй залгаж 'гэнэт, гэв гэнэт нэг үйл эхлэх' гэсэн утга илэрхийлнэ (泣き出す = гэнэт уйлж эхлэх). Гол онцлог нь үйл явдал төлөвлөгөөгүй, санамсаргүй, гэнэтийн байдлаар эхэлснийг онцолдогт оршино. 「〜始める」-тэй ойролцоо боловч 「始める」 нь зүгээр л 'эхлэх' (гэнэтийн өнгөгүй) гэсэн утгатай. Зарим тохиолдолд 'гадагш гаргах' (取り出す = гаргаж авах) гэсэн жинхэнэ утга ч агуулна.

「でございます」 нь 「です」-ийн маш эелдэг, хүндэтгэлийн (даруу/丁寧) хэлбэр юм. Ихэвчлэн дэлгүүр, зочид буудал, утасны үйлчилгээ зэрэг албан ёсны үйлчилгээний орчинд ажилтан хэрэглэгчид хандахдаа хэрэглэдэг. Энгийн ярианд хэт албан ёсны сонсогддог тул найз нөхөдтэйгээ хэрэглэхгүй. 「ある」-ийн хүндэтгэлийн хэлбэр болох 「ございます」-аас гаралтай бөгөөд 「〜があります」→「〜がございます」 гэж бас хувирна.

Энд 「でも」 нь нэр үгийн дараа орж 'жишээ нь ...юм уу, ...гэх мэт ямар нэг зүйл' гэсэн зөөлөн санал болгох утга илэрхийлнэ. Тодорхой нэг зүйлийг шаардлагатай гэж заахгүй, харин 'жишээ нь л' гэсэн утгаар хөнгөн санал тавихад хэрэглэдэг (お茶でも = цай юм уу). Энэ нь 'хэдийгээр ...ч' гэсэн зөрчлийн 「〜ても／でも」-аас өөр хэрэглээ гэдгийг анхаараарай. Урих, санал болгоход маш элбэг хэрэглэгддэг.

「〜ではないか」 нь 'энэ нь ... биш гэж үү?', 'яг л ...биз дээ?' гэж өөрийн бодол, дүгнэлтийг сонсогчоор баталгаажуулах эсвэл гайхах сэтгэгдлээ илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг. Ярианы хэлэнд 「〜じゃないか」 гэж зөөлрөн дуудагдана. Энэ нь жинхэнэ асуулт биш — ихэнхдээ 'би тийм гэж бодож байна, чи ч мөн адил биз?' гэсэн өөртөө итгэлтэй өнгө аястай. Эрэгтэйчүүд эсвэл албан ёсны ярианд элбэг тааралддаг.

「〜が必要だ」 нь 'ямар нэг зүйл хэрэгтэй, шаардлагатай' гэдгийг илэрхийлнэ. Хэрэгцээтэй зүйл нь 「が」 нөхцөлөөр тэмдэглэгдэнэ (ビザが必要だ = виз хэрэгтэй). Үйл үгийг 'хийх шаардлагатай' гэж хэлэхдээ 「〜することが必要だ」 эсвэл илүү элбэг 「〜必要がある」 хэлбэрийг хэрэглэдгийг анхаараарай. Албан ёсны болон энгийн ярианы аль алинд тохиромжтой.

Энэ хэв нь үнэр (におい), дуу (音/声), амт (味), сэрэл-мэдрэмж (感じ・気) зэрэг таван эрхтнээр мэдрэгддэг зүйлсийг илэрхийлнэ. Монголоор "...үнэр гарч байна", "...дуу сонсогдож байна", "...амт мэдрэгдэж байна" гэх мэтээр орчуулна. Анхаарах зүйл: мэдрэхүйн зүйлийн ард заавал が бичигдэнэ, を биш. Мөн "...мэт санагдаж байна" гэдэг утгаар 気がする хэлбэрээр их хэрэглэгддэг.

Энэ нь тэмдэг нэрийн язгуурт залгаж, тухайн мэдрэмж/чанарыг байнга хэт мэдэрдэг зан чанартай хүнийг заасан нэр үг үүсгэнэ. 屋 нэмбэл "тийм зантай хүн" гэсэн илүү тодорхой утга өгнө, жишээ нь 寒がり屋 (даарамтгай хүн), 寂しがり屋 (ганцаардлыг хүндээр мэдэрдэг хүн). 〜がる үйл үгийн нэр хэлбэр гэж бодож болно. Ихэвчлэн い-тэмдэг нэр (-い хасч) болон зарим な-тэмдэг нэрээс үүснэ.

Япон хэлэнд эзэн биш гуравдагч этгээдийн дотоод мэдрэмж (хүсэл, айдас, баяр, өвдөлт г.м)-ийг шууд хэлж болохгүй тул 〜がる гэж залгаж "...санагдаж байгаа бололтой, ...мэдэрч байх шинж харагдаж байна" гэдэг утгаар илэрхийлнэ. 〜たい → 〜たがる, ほしい → ほしがる, 怖い → 怖がる болж хувирна. Үргэлжилсэн төлөв байдлыг 〜がっている хэлбэрээр илэрхийлдэг. Анхаар: өөрийнхөө мэдрэмжид 〜がる хэрэглэхгүй.

ございます нь ある (байх, оршин байх) үйл үгийн маш эелдэг хүндэтгэлийн хэлбэр юм. Дэлгүүр, зочид буудал, үйлчилгээний газарт ажилтнууд үйлчлүүлэгчтэй ярихдаа байнга хэрэглэдэг. です-ийн илүү эелдэг хувилбар нь でございます болно (жишээ: こちらでございます = энэ байна). Албан ёсны, хүндэтгэлийн ярианд тохиромжтой бөгөөд энгийн ярианд хэт албархуу сонсогдоно.

Энэ нь үйл үгийн ます-язгуурт залгаж "тухайн үйлдлийг эхлэх" гэсэн утга илэрхийлнэ. Монголоор "...эж/-ж эхлэх" гэж орчуулна. 〜出す (гэнэт эхлэх)-тэй харьцуулахад 〜始める нь зориудаар, аажмаар эхэлсэн утгатай. Жишээ: 食べ始める (идэж эхлэх), 勉強し始める (хичээл хийж эхлэх). Эсрэг утга нь 〜終わる (...ж дуусгах).

〜はずだ нь ямар нэг үндэслэл, нотолгоонд тулгуурлан "логикийн дагуу ийм байх ёстой, мэдээж тийм биз" гэсэн итгэлтэй таамгийг илэрхийлнэ. Хувийн хүсэл биш, баримтаас гарсан дүгнэлт юм. かもしれない-аас илүү итгэлтэй, でしょう-аас илүү үндэслэлтэй. Жишээ нь "тэр Японд 10 жил байсан болохоор япон хэл сайн байх ёстой" гэх мэт. Бодит байдал тэрнээс зөрвөл 〜はずだったのに гэж хэлдэг.

〜はずがない нь "тийм байх боломж огт байхгүй, тэгэх ёсгүй" гэсэн хүчтэй үгүйсгэсэн итгэлийг илэрхийлнэ. 〜はずだ-ийн эсрэг утга бөгөөд ямар нэг үндэслэлд тулгуурлан логикийн хувьд боломжгүй гэдгийг батлана. Монголоор "...байх ёсгүй, ...байж таарахгүй, гарцаагүй биш" гэж орчуулна. 〜はずはない гэсэн хувилбар бас түгээмэл.

Энэ хэв нь "тухайн үйлдлийг хийх шаардлага бий" гэдгийг илэрхийлнэ. Үйл үгийн толь бичгийн хэлбэрт залгана. Эсрэг утга нь 〜必要がない / 〜必要はない (...х шаардлагагүй). 〜なければならない-тай утга ойролцоо ч 〜必要がある нь зайлшгүй албадлагаас илүү бодит хэрэгцээ, шаардлагыг тайван өгүүлдэг. Нэр үгтэй бол 〜の必要がある гэж хэрэглэнэ.

Энэ нь ましょう-ийн энгийн (дотно) хэлбэр буюу санал/шийдвэрийн хэлбэр юм. I бүлгийн үйл үгийн төгсгөлийн う эгшгийг お-болгож う нэмнэ (行く→行こう), II бүлэгт る-ийг よう-оор солино (食べる→食べよう), мэгэжлийн する→しよう, 来る→来よう. Найзтайгаа "...ъя, ...цгаая" гэж урих, эсвэл өөртөө шийдвэр гаргахдаа хэрэглэнэ. 〜（よ）うと思う (...я гэж бодох) хэлбэрийн үндэс нь энэ юм.

いらっしゃる нь нэгэн зэрэг いる (байх), 来る (ирэх), 行く (явах) гэсэн гурван үйл үгийн хүндэтгэлийн (尊敬語) хэлбэр юм. Зөвхөн бусдын үйлдэлд хэрэглэх бөгөөд өөрийнхөө үйлдэлд хэрэглэхгүй. Эелдэг хэлбэр нь いらっしゃいます болно (ます-ийн өмнө り унаж). Жишээ: 先生はいらっしゃいますか (багш байна уу?). Угтан авахдаа いらっしゃいませ (тавтай морил) гэдэг нь үүнээс гаралтай.

いたします нь する (хийх) үйл үгийн даруу хэлбэр (謙譲語) юм. Өөрийнхөө үйлдлийг даруухан илэрхийлж, ярьж буй хүнээ хүндэтгэхэд хэрэглэнэ. Албан ёсны үйлчилгээ, бизнесийн орчинд их хэрэглэгддэг. Жишээ: お願いいたします (хүсэлт гаргаж байна), ご案内いたします (би танд танилцуулъя/хүргэж өгье). О／ご＋үйлийн ます-язгуур＋いたします хэлбэрээр илүү даруу болгодог.

〜じゃないか нь ではないか-ийн ярианы хэлбэр бөгөөд хэд хэдэн утгатай. Эхнийх нь "...биш гэж үү? тийм биз дээ?" гэж сэтгэгдэл, баталгаа эрэх; хоёр дахь нь "...ъя гэе, хий л дээ" гэж уриалах, ятгах өнгө аяс. Мөн гэнэтийн нээлт, гайхширлыг илэрхийлнэ (жишээ: あ、雨が降っているじゃないか = өө, бороо орж байгаа биз дээ!). Эрэгтэйчүүд илүү их хэрэглэдэг, эелдэг хувилбар нь ではありませんか.

〜かどうか нь "...мөн үү, биш үү", "...эсэх" гэсэн тодорхой бус, хариу нь тиймээс үгүйн хооронд байж болох асуултыг өгүүлбэрийн дотор оруулахад хэрэглэнэ. Үйл үг, тэмдэг нэрийн энгийн хэлбэрт залгана; な-тэмдэг нэр болон нэр үгийн дараа だ хэрэглэхгүй (静かかどうか, 学生かどうか). Хэрэв доторх асуулт тусгай асуух үг (どこ, いつ г.м) агуулбал どうか-гүйгээр зөвхөн か хэрэглэнэ. Ихэвчлэн 分からない, 確認する, 知る зэрэгтэй хамт орно.

〜かしら нь голдуу эмэгтэйчүүд хэрэглэдэг, өөрөөсөө зөөлнөөр асуух буюу эргэлзэх, тодорхой бус таамгийг илэрхийлэх төгсгөлийн нөхцөл юм. Эрэгтэйчүүдийн かな-тай адил утгатай. Жишээ: "ийм байх болов уу?", "яадаг бол доо?". Хүнээс зөөлнөөр асуухдаа бас хэрэглэж болно (〜てくれるかしら = ...ж өгөх болов уу?). Энгийн ярианы хэлбэр тул албан байдалд тохирохгүй.

〜かい нь か асуултын нөхцөлийн дотно, зөөлөн хувилбар бөгөөд голдуу эрэгтэй хүн ойр дотны хүн, дүү, хүүхдээсээ "тийм үү, үгүй юу" гэсэн хариутай асуулт асуухад хэрэглэнэ. Зөвхөн тиймээс эсвэл үгүй гэж хариулагдах асуултанд тохирно; асуух үг (なに, どこ г.м) орсон асуултанд 〜だい хэрэглэдэг. Зөөлөн, дулаан өнгө аястай боловч албан байдалд тохирохгүй.

Тодорхой бус таамаг, магадлалыг илэрхийлдэг. Ярьж буй хүн зүйл ийм байж болзошгүй гэж бодож байгаа ч итгэлтэй биш үед хэрэглэнэ. Албан ёсны яриа, бичигт 〜かもしれない, дотно ярианд 〜かも гэж товчилдог. 〜にちがいない (гарцаагүй) хэмээх итгэлтэй таамгаас магадлал нь хамаагүй сул байдгаараа ялгаатай.

Өөртөө асуух буюу эргэлзэх, гайхах сэтгэлийг илэрхийлдэг дотно ярианы хэлбэр. Ихэвчлэн өөрийгөө юм бодсон шигээ эсвэл нөгөө хүнд зөөлрүүлж асуух өнгөтэй хэрэглэнэ. 〜ないかな гэвэл "...болоосой" хэмээх найдвар, хүслийг ч илэрхийлж болдог. Эрэгтэй, эмэгтэй аль аль нь хэрэглэдэг (かしら гэдгийг голдуу эмэгтэйчүүд хэлдэг).

Ямар нэг зүйл нь үйлдвэрлэх явцад химийн өөрчлөлтөд орж, анхны материал нь нүдэнд танигдахаа больсон үед 〜から作る гэж хэлдэг. Эсрэгээрээ хэлбэр нь хадгалагдаж, материал нь харагдаж байвал 〜で作る гэдэг. Жишээ нь, цагаан будаагаар саке хийдэг (харагдахгүй) тул から, харин модоор сандал хийдэг (харагдана) тул で хэрэглэнэ.

Ярьж буй хүний хувьд маш итгэлтэй байгаа таамаг, итгэлийг илэрхийлдэг дайвар үг. Ихэвчлэн 〜だろう／〜にちがいない／〜と思う зэрэг таамгийн хэллэгтэй хамт хэрэглэгддэг. Мөн хүсэлт, найдвар илэрхийлэхдээ "заавал" гэсэн утгаар хэрэглэж болно. たぶん (магадгүй)-аас итгэл нь илүү хүчтэй.

Тодорхой бус, ойролцоо цаг хугацааг заадаг. Тоо, цаг хугацааны нэр үгийн ард шууд залгаж "...орчим" гэвэл ごろ (жишээ: 3時ごろ), үйл явдал болсон цаг үеийг "...үед" гэж заавал ころ хэрэглэнэ (жишээ: 子供のころ). 〜ごろ нь тодорхой цэгийн орчмыг, 〜ぐらい нь хэмжээ, тоо ширхгийн орчмыг заадгаараа ялгаатай.

Үйл үг буюу өгүүлбэрийг нэр үг болгож, томоохон өгүүлбэрийн дотор бүтэц болгож хэрэглэдэг нэрших нөхцөл. "...х явдал, ...х нь, ...сан зүйл" гэж орчуулагдана. の-той ойролцоо боловч хийсвэр ойлголт, дүрэм журам, ярианы агуулгад ихэвчлэн こと хэрэглэдэг. 〜ことができる, 〜ことがある зэрэг олон дүрмийн үндэс болдог.

Тогтмол биш ч заримдаа тийм зүйл тохиолддог гэдгийг илэрхийлнэ. "...дэг үе бий, хааяа ...дэг" гэж орчуулна. Үйл үгийн толь бичгийн хэлбэр буюу ない хэлбэртэй залгана. Анхаар: өнгөрсөн цагт залгасан 〜たことがある (...ж байсан, туршлага) гэдгээс утга огт өөр тул андуурч болохгүй.

Чадвар буюу боломжийг илэрхийлнэ. Үйл үгийн чадварын хэлбэр (例: 読める)-тэй утга нэг боловч 〜ことができる нь арай албан ёсны, бичгийн өнгөтэй. Үйл үгийн толь бичгийн хэлбэртэй залгана. Нэр үгийн дараа шууд が залгаж болно (例: 日本語ができる).

Өөрийн хүслээс үл хамааран, гадны нөхцөл, бусдын шийдвэрээр ямар нэг зүйл тийнхүү тогтсон, шийдэгдсэнийг илэрхийлнэ. "...х болж тогтсон, ...х болсон" гэж орчуулна. Өөрөө шийдсэн 〜ことにする-аас ялгаатай нь энд шийдвэр гадаас ирсэн өнгөтэй. Мөн "эцсийн дүндээ ...гэсэн үг" гэсэн дүгнэлтийн утгаар ч хэрэглэгддэг.

Ярьж буй хүн өөрийн хүсэл, шийдвэрээр ямар нэг зүйл хийхээр шийдсэнийг илэрхийлнэ. "...хаар шийдлээ" гэж орчуулна. Гадны нөхцөлөөр тогтсон 〜ことになる-аас ялгаатай нь энд субъект өөрөө идэвхтэй шийдвэр гаргаж байна. 〜ことにしている гэвэл "...дэг зуршилтай, ...дэг болгосон" гэсэн тогтмол дадал утгатай болно.

И-төгсгөлт тэмдэг нэрийн төгсгөлийн い-г く болгож する залгаснаар "...болгох, өөрчлөх" гэсэн санаатай үйлдэл болгоно. Субъект өөрөө санаатайгаар төлөв байдлыг өөрчилж байгаа санаа. Эсрэгээрээ хүний санаанаас үл хамааран аяндаа өөрчлөгдвөл 〜くなる (...болох) хэрэглэнэ. На-тэмдэг нэрийн хувьд 〜にする болдог.

Ямар нэг зүйл гэнэт, гэнэтхэн, урьдчилан таамаглаагүй байдлаар тохиолдсоныг илэрхийлдэг дайвар үг. 急（きゅう）хэмээх на-тэмдэг нэрийн に хэлбэр бөгөөд үйл үгийг тодотгоно. 突然（とつぜん）-тэй утга ойролцоо. Мөн 急な＋名詞 хэлбэрээр "гэнэтийн ..." гэж нэр үгийг тодотгож болно.

Ямар нэг үйлдэл тухайн цаг хугацаанаас өмнө, тэр хугацаагаар дуусгах ёстой эцсийн хязгаарыг заадаг. "...болтол, ...гэхээс өмнө" гэж орчуулна. Үйлдэл нэг удаа болж дуусдаг (例: дуусгах, ирэх). Үргэлжилсэн үйлдлийн төгсгөл цэгийг заадаг 〜まで (...хүртэл) гэдгээс ялгаатай тул андуурахаас болгоомжил.

Ямар нэг төлөв байдал өөрчлөгдөлгүй тэр хэвээрээ үргэлжилж байгаад өөр үйлдэл хийгдсэнийг илэрхийлнэ. "...хэвээрээ, ...тэр чигээрээ" гэж орчуулна. Ихэвчлэн ердийн бус, хэвийн бус нөхцөлийг онцлох өнгөтэй. Үйл үгийн た хэлбэр (例: つけたまま), ない хэлбэр (例: 食べないまま), нэр үгийн の (例: 昔のまま) залгаж болно.

Хоёр буюу хэд хэдэн зүйлээс аль нэгийг сонгох утга бүхий холбоос үг. "...эсвэл..., ...юм уу..." гэж орчуулна. Ихэвчлэн бичгийн болон албан ёсны өнгөтэй бөгөөд заавар, маягт, дүрэмд элбэг тохиолдоно. それとも (асуултын дотор сонголт) болон あるいは-тэй ойролцоо боловч または нь нэр үг хооронд илүү тогтмол хэрэглэгддэг.

「〜みたいだ」 нь ярианы хэлэнд маш түгээмэл хэрэглэгддэг бөгөөд хоёр үндсэн утгатай. Нэгдүгээрт, «...шиг, ...мэт» гэсэн зүйрлэл, төстэй байдлыг илэрхийлдэг. Хоёрдугаарт, нүдээр харсан буюу мэдрэгдсэн зүйл дээр үндэслэн «...бололтой, ...юм шиг байна» гэсэн таамаглал гаргахад хэрэглэнэ. Энэ нь 「〜ようだ」-тай ижил утгатай ч 「〜ようだ」 нь арай албан ёсны, бичгийн хэлэнд тохиромжтой.

「〜みたいな」 бол 「みたいだ」-ийн нэр үг тодотгох хэлбэр юм. Ард нь нэр үг ороход ашиглаж «...шиг, ...мэт ямар нэг зүйл» гэсэн утга гаргана. Жишээ, загвар, төрөл зүйлийг зааж «энэ маягийн, тийм төрлийн» гэж хэлэхэд тохиромжтой. Ярианы хэлэнд элбэг, харин албан ёсны бичигт 「〜ような」-г хэрэглэдэг.

「〜みたいに」 нь 「みたいだ」-ийн дайвар үг хэлбэр бөгөөд ард нь үйл үг буюу тэмдэг нэр ороход «...шиг, ...мэтээр» гэж хэлдэг. Үйлдэл хэрхэн явагдаж байгааг буюу ямар маягтай байгааг зүйрлэн илэрхийлнэ. Ярианы хэлэнд түгээмэл, албан ёсны хувилбар нь 「〜ように」 болно.

も нь «бас, мөн» гэсэн утгатай бөгөөд өмнө дурдсантай адил зүйл нэмж байгааг заана. Энэ нь は эсвэл が-ийн оронд орж тухайн нэр үгийг өмнөх агуулгад нэмж холбоно. Үгүйсгэлтэй хамт хэрэглэхэд «бас ...-гүй» гэсэн утга өгнө.

Үйл үгийн толь бичгийн хэлбэрийн ард шууд залгасан 「〜な」 нь «бүү хий, ... болохгүй» гэсэн хатуу, шууд хориглолын утгатай. Энэ нь маш дайралттай, бүдүүлэг өнгөтэй тул ихэвчлэн эрэгтэйчүүд, ойр дотны хүмүүс, эсвэл яаралтай аюулын үед хэрэглэнэ. Эелдэг ярианд тохиромжгүй, оронд нь 「〜ないでください」 гэж хэлэх нь зүйтэй. Тэмдэглэгээний хаягт, тушаалд ч бас тааралддаг.

「〜など」 нь хэд хэдэн зүйлээс жишээ татан дурдаж, бусад нь ч бий гэдгийг далд илэрхийлэхэд хэрэглэнэ, монголоор «...гэх мэт, ...зэрэг» гэж орчуулагдана. Заримдаа нэг л зүйлийн ард ороод «жишээ нь ингэх мэт» гэж зөөлрүүлэх буюу даруу болгох утга өгдөг. Мөн өөрийгөө буюу ямар нэг зүйлийг доош нь үзэж «...ч гэж юу байх вэ» гэсэн жижигрүүлэх сэтгэл хөдлөлийн өнгөтэйгээр ч хэрэглэгддэг.

Нэг хүн хоёр үйлдлийг нэгэн зэрэг хийж байгааг илэрхийлэх хэлбэр. Үйл үгийн ます-хэлбэрийн язгуур + ながら залгана: 食べます → 食べながら. ながら-ийн өмнөх нь дайвар (туслах) үйлдэл, гол санаа нь хойд өгүүлбэрт байна: 音楽を聞きながら勉強する (хөгжим сонсонгоо хичээл хийх) дээр гол үйлдэл нь 'хичээл хийх'. Хоёр үйлдэл нэг субъектынх байх ёстой.

「なかなか〜ない」 нь хүлээж байсан зүйл амархан биелэхгүй, оролдсон ч хялбар бүтэхгүй байгааг илэрхийлнэ, монголоор «амар ...хгүй, гэхэд л ...чадахгүй» гэдэг. 「なかなか」 заавал үгүйсгэх 「〜ない」-тай хослон хэрэглэгдэх ба ярьж буй хүний тэвчээр алдсан, гайхсан сэтгэгдлийг агуулдаг. (Тэмдэг нэртэй эерэг хэлбэрт 「なかなか」 нь «нэлээд, гайгүй» гэсэн өөр утгатай гэдгийг андуурч болохгүй.)

「〜なければいけない」 нь ямар нэг зүйлийг заавал хийх ёстой, хийхгүй бол болохгүй гэсэн үүрэг, шаардлагыг илэрхийлнэ. Ихэвчлэн тухайн нөхцөл байдал, дүрэм журам, эсвэл хувь хүний тодорхой нөхцлөөс үүдэлтэй үүргийг хэлэхэд хэрэглэгддэг. 「〜なければならない」-тай утгаараа ойролцоо боловч 「いけない」 хувилбар нь ярианы хэлэнд илүү дотно, хувийн утгатай байдаг. Ярианд ихэвчлэн 「〜なきゃ（いけない）」 гэж богиносгодог.

「〜なければならない」 нь «заавал ...х ёстой, ...х шаардлагатай» гэсэн үүрэг, албадлагыг илэрхийлнэ. 「〜なければいけない」-тай утгаараа маш ойролцоо ч энэ хэлбэр нь арай албан ёсны, бичгийн хэл болон ерөнхий дүрэм журам, нийгмийн зайлшгүй шаардлагад илүү тохирдог. Ярианы хэлэнд 「〜なきゃ」 эсвэл 「〜なくちゃ」 гэж богиносгон хэлэх нь элбэг. Үгүйсгэлийн 「ない」-г 「なければ」 болгож, дараа нь 「ならない」 залгана.

「〜なら」 нь болзлын нэг хэлбэр бөгөөд «хэрэв ... бол» гэсэн утгатай. Онцлог нь ярилцагчийн хэлсэн зүйл, эсвэл өгөгдсөн сэдвийг хүлээж аваад түүнд тулгуурлан зөвлөгөө, санал, дүгнэлт гаргахад их хэрэглэгддэг. Мөн «...-ийн тухайд бол» гэж нэг сэдвийг онцлон гаргаж, түүний талаар тайлбар хэлэхэд ч хэрэглэнэ. Бусад болзлоос (〜ば、〜たら) ялгаатай нь үр дүнгийн өгүүлбэр нь нөхцөлөөсөө цаг хугацааны хувьд урд ч, хойно ч байж болно.

「〜なさい」 нь тушаалын утгатай боловч 「〜な」-аас зөөлөн, эелдэг хэлбэр юм. Ихэвчлэн эцэг эх хүүхэддээ, багш сурагчдад, эсвэл шалгалтын даалгаврын зааварт хэрэглэдэг, өөрөөр хэлбэл дээгүүр байр суурьтай хүн доод нь руугаа хандах өнгөтэй. Тиймээс өөрөөсөө ахмад, дээд хүнд хэрэглэх нь зохимжгүй. Үйл үгийн ます-хэлбэрийн үндэс дээр 「なさい」 залгана.

「なさる」 нь 「する」（хийх）-ийн хүндэтгэлийн (尊敬語) хэлбэр бөгөөд ярилцагч буюу дээд хүний үйлдлийг хүндэтгэн дурдахад хэрэглэнэ. ます-хэлбэр нь жирийн 「なさります」 биш, тусгайлан 「なさいます」 болж хувирдгийг анхаарах хэрэгтэй. Мөн 「お＋ます形の語幹＋になる」 загвартай адил утгатай. Зочин, үйлчлүүлэгч, дарга зэрэг хүндэтгэх ёстой хүний үйлдэлд хэрэглэдэг.

「〜に気がつく」 нь өмнө нь анзаараагүй байсан зүйлээ гэнэт мэдэх, ажиглах, ухаарахыг илэрхийлнэ, монголоор «...-ийг анзаарах, ...-ийг ухаарах». Анзаарагдсан объектын ард 「に」 нөхцөл залгана. Бүтэн өгүүлбэр (...гэдгийг) анзаарсан гэвэл 「〜ことに気がつく」 гэж 「こと」-той хослуулна. Өнгөрсөн цагт ихэвчлэн 「気がついた」 гэж хэрэглэгддэг.

「〜に見える」 нь ямар нэг зүйл гадаад төрх, нүдэнд үзэгдэх байдлаараа «...мэт харагдах, ...шиг санагдах» гэсэн сэтгэгдэл төрүүлж байгааг илэрхийлнэ. Тэмдэг нэр буюу нэр үгийн ард 「に」 залгана (い-тэмдэг нэрийг 「〜く見える」 болгоно). Энэ нь бодит байдал биш, зөвхөн харагдах байдал, анхны сэтгэгдлийг хэлж байгааг анхаарах хэрэгтэй. 「〜そうに見える」 гэвэл «...юм шиг харагдах» гэсэн арай зөөлөн таамаг өнгөтэй болно.

Олон сонголтоос аль нэгийг шийдэж сонгохдоо хэрэглэдэг. Ялангуяа цайны газар, дэлгүүрт захиалга өгөхдөө "би ...-ийг авъя/сонгоё" гэсэн утгаар маш түгээмэл. Мөн "А-г Б болгох" гэсэн утгаар ямар нэг зүйлийг өөр төлөвт оруулахад ашиглана. 〜になる нь өөрөө өөрчлөгддөг бол 〜にする нь хүн санаатайгаар өөрчилж/сонгож байгааг заадгаараа ялгаатай.

Үйл үгийн ます-хэлбэрийн үндэст залгаж, "тэр үйлдлийг хийхэд хэцүү, тохиромжгүй" гэсэн утга илэрхийлдэг. Эсрэг утгатай нь 〜やすい (хийхэд амар). Залгасны дараа бүхэлдээ и-төгсгөлт тэмдэг нэр шиг хувирдаг (例: 読みにくい, 読みにくかった).

Тодорхой бүлэг, хүрээг зааж өгөөд, тэр дундаас харьцуулалт хийх, хамгийн дээд зэргийг илэрхийлэхэд хэрэглэдэг. Ихэвчлэн 〜の中で〜がいちばん〜 (...дотроос ... хамгийн ...) гэсэн бүтцэд орно. Асуултад 〜の中で何/誰がいちばん〜か хэлбэрээр өргөн ашиглана.

Хүлээгдэж байсан үр дүнтэй эсрэгцсэн, гэнэтийн буюу сэтгэл дундуур байдлыг илэрхийлдэг зөрчилдөх холбоос. "...байсан хэрнээ (гэтэл) ..." гэсэн утгатай бөгөөд ихэвчлэн гайхах, гомдол, харамсал зэрэг сэтгэл хөдлөл дагалддаг. Энгийн が, けど-оос илүү хүчтэй сэтгэгдэлтэй. На-тэмдэг нэр болон нэр үгэнд залгахдаа 〜なのに болдгийг анхаар.

Үйл үгийн толь бичгийн хэлбэрт залгаж, "тэр зорилгод/үйлдлийг хийхэд (зориулж)" гэсэн утга илэрхийлдэг. Ихэвчлэн дараа нь 必要だ, 使う, 便利だ, かかる зэрэг үг ороод, ямар нэг зорилгод юу хэрэгтэй, хэр зэрэг (хугацаа/мөнгө) шаардагдахыг хэлнэ. Энэ нь эсрэгцэх утгатай 〜のに [1]-ээс утга, бүтцээрээ тэс ялгаатай.

Өгүүлбэрийн нэг хэсгийг онцолж тодотгох бүтэц (cleft sentence). の нь өмнөх үйл үг/өгүүлбэрийг нэр болгож, дараа нь хамгийн чухал, онцлохыг хүссэн мэдээллийг だ-ээр баталгаажуулна. "...хийсэн/байгаа нь яг ... юм" гэсэн утгатай бөгөөд хариулт, тодруулга өгөхөд их хэрэглэгддэг. Газар онцлох бол では, шалтгаан онцлох бол からだ зэргээр өргөжинө.

〜てください-ийн маш эелдэг, хүндэтгэлийн хувилбар (尊敬語). Зочин, үйлчлүүлэгч, дээд хүндэд хандаж эелдэгээр хүсэлт гаргахад хэрэглэдэг бөгөөд зар сурталчилгаа, зарлал, үйлчилгээний газарт түгээмэл. Үйл үгийн ます-хэлбэрийн үндэст お залгаж, ください-ээр төгсгөнө. Хятад гаралтай する-үйл үгэнд ご хэрэглэдэг (ご注意ください).

Дээд буюу хүндлэх хүний үйлдлийг хүндэтгэн илэрхийлдэг үндсэн хүндэтгэлийн (尊敬語) бүтэц. Тухайн хүний хийж буй үйлдлийг өргөмжилж байгаа болохоос өөрийн үйлдэлд хэрэглэдэггүй. Үйл үгийн ます-хэлбэрийн үндэст お залгаж, になる-ээр төгсгөнө. Зарим үйл үгэнд тусгай хэлбэр байдаг (見る→ご覧になる, 来る→いらっしゃる) тул тэдгээрт энэ бүтцийг хэрэглэхгүй.

Тодорхой зай завсар (хугацаа, зай) орхиж давтагдах үйлдлийг илэрхийлдэг. "...тутамд нэг удаа", "... зайтайгаар" гэсэн утгатай. Тоо хэмжээний дараа залгана. Жишээ нь 一日おきに гэвэл "нэг өдөр алгасаж" буюу хоёр өдөр тутамд гэсэн утгатай болдог тул анхаарал хэрэгтэй.

Үйл үгийн ます-хэлбэрийн үндэст залгаж, тухайн үйлдэл бүрэн дуусгаварт хүрсэн (дуусгасан) болохыг илэрхийлдэг нийлмэл үйл үг. "...ж дуусгах/дуусах" гэсэн утгатай. Эсрэгээр эхлэхийг 〜始める, дунд явцыг 〜続ける илэрхийлнэ. Уншиж, идэж, бичих мэт үргэлжлэх боломжтой үйлдэлд хэрэглэнэ.

Үйл үгийн чадварын (боломжийн) хэлбэр. Ичээ нэгдлийн (一段) үйл үгийн る-г хасаад られる залгана (食べる→食べられる). Эхний нэгдлийн (五段) үйл үгэнд бол төгсгөлийн え-эгнээний дуу + る болдог (書く→書ける). する→できる, 来る→来られる гэж онцгойлно. Чадварын хэлбэрт тусагдахуун ихэвчлэн が-ээр тэмдэглэгдэх хандлагатай. Ярианы хэлэнд ら-г гээж 食べれる гэх нь бий ч албан ёсны бичигт られる зөв.

Хоёр гол утгатай. Нэгдүгээрт, гадны эх сурвалж (сонссон, уншсан зэрэг)-д тулгуурласан таамаглал илэрхийлнэ: "...бололтой, ... гэнэ лээ". Хоёрдугаарт, нэр үгэнд залгаж тэр зүйлийн "жинхэнэ шинж чанартай, ...-д зохистой" гэсэн утга өгнө (男らしい = эрэгтэй хүн шиг). Таамгийн утгаараа 〜ようだ-аас илүү объектив, гадны мэдээлэлд тулгуурласан байдаг.

Тэмдэг нэрийг нэр үг болгон хувиргадаг дагавар. И-тэмдэг нэрийн төгсгөлийн い-г хасаад さ залгана (高い→高さ), на-тэмдэг нэрийн үндэст шууд залгана (便利→便利さ). Хэмжээ, зэрэг, шинж чанарыг объектив байдлаар илэрхийлэх нэр үг үүсгэдэг (өндөр→өндрийн хэмжээ/өндөр чанар).

Яг өнгөрсөн дөхүү, тун саяхан болсон зүйлийг заасан ярианы хэлний дайвар үг. "Дөнгөж сая, саяхан" гэсэн утгатай бөгөөд 今 (одоо)-оос арай өмнөх богино хугацааг хэлнэ. Албан ёсны хэлэнд さきほど гэдэг илүү эелдэг хувилбарыг хэрэглэдэг.

Үйлдүүлэх (使役) ба идэвхгүй (受身) хэлбэрийг хослуулсан "албадуулах" хэлбэр. Хэн нэгэн өөр хүний албадлагаар, өөрийн хүсэлгүйгээр ямар нэг үйлдлийг хийхэд хүрсэн, дургүй ч хийсэн гэсэн утга илэрхийлдэг. Ихэвчлэн "намайг албадан ...уулсан, өөрийн дур мэдэлгүй ...сан" гэж орчуулна. 五段 үйл үгэнд せられる-ийг богиносгож される болгож болдог (飲ませられる→飲まされる).

Энэ бол үйл үгийн «үйлдүүлэх» (使役) хэлбэр бөгөөд хэн нэгнийг ямар нэг үйлдэл хийлгэх, эсвэл хийхийг нь зөвшөөрөх гэсэн утгатай. Албадах утга нь «-уулах/-үүлэх» (даргаас ажилтан руу гэх мэт дээрээс доош) хэлбэрээр, харин зөвшөөрөх утга нь «...хыг нь зөвшөөрөх» хэлбэрээр орчуулагдана. Хэн үйлдлийг өдөөж байгаа нь は/が-ээр, бодит хийгч нь голдуу に буюу を-ээр тэмдэглэгдэнэ (биеийн объекттой үйл үгэд に, бусдад を).

Энэ нь үйлдүүлэх хэлбэр (〜させる) дээр て-хэлбэр + ください нэмж үүсгэсэн, өөрөө ямар нэг үйлдэл хийх зөвшөөрөл эелдгээр гуйх хэллэг юм. Шууд утга нь «намайг ...уулна уу» боловч монголоор «...ъя гэе», «...хыг минь зөвшөөрнө үү» гэж орчуулбал илүү байгалийн сонсогдоно. Илүү эелдэг хувилбар нь 〜させていただけませんか болно.

さすが нь хэн нэгний нэр хүнд, ур чадвар, чанарт нь нийцсэн гайхалтай үр дүн гарахад «нэрд гарсныхаа хэрэг л дээ», «үнэхээр ...л даа» гэсэн магтаал, биширсэн утга илэрхийлдэг. Ихэвчлэн さすが（に）...だ хэлбэрээр, эсвэл さすがの〜も хэлбэрээр хэрэглэгддэг. Заримдаа «хэдийгээр гайхалтай ч энэ удаад л арайхийж» гэсэн утга бас гарна.

〜し нь хэд хэдэн шалтгаан, шинж чанарыг зэрэгцүүлэн жагсаах нөхцөл бөгөөд «...ч бас, түүнчлэн» гэсэн утгатай. Голдуу ярьж буй хүн өөрийн дүгнэлт, шийдвэрийг нотлох хэд хэдэн шалтгааныг өрж тоочиход хэрэглэнэ. Нэг шалтгаан хэлээд し-ээр төгсгөвөл «бас өөр шалтгаан ч бий» гэсэн далд утга үлддэг.

そんなに нь «тийм хэмжээгээр, тэгтлээ их» гэсэн зэрэг хэмжээг заасан үг бөгөөд ярилцагч хоёрын аль алинд мэдэгдэж буй байдлыг заана. Голдуу үгүйсгэлтэй (そんなに〜ない) хамт хэрэглэгдэж «тийм ч их ...биш, төдийлөн ...үгүй» гэсэн утга өгдөг. Эерэг өгүүлбэрт «тэгтлээ их» гэсэн гайхах/онцлох утгатай орно.

それでも нь өмнөх өгүүлбэрт хэлсэн нөхцөл, баримтыг хүлээн зөвшөөрсөн ч, түүнтэй зөрчилдсөн үр дүн, үйлдэл гарсныг харуулдаг холбоос үг юм. «Тэгж байтал ч, гэсэн ч хэвээр» гэсэн зөрүүлсэн утга илэрхийлнэ. Өгүүлбэрийн эхэнд тавьж хоёр өгүүлбэрийг холбоно.

それに нь өмнө хэлсэн зүйл дээр ижил төрлийн нэмэлт мэдээлэл, шинж чанарыг нэмж тоочих холбоос үг бөгөөд «дээр нь, түүнчлэн, бас» гэсэн утгатай. Эерэг зүйл дээр эерэг, сөрөг дээр сөрөг гэх мэт нэг чигийн зүйлийг нэмэхэд тохиромжтой. Өгүүлбэр эхлэлд тавьдаг.

Энэ нь «дамжуулах» (伝聞) хэрэглээ бөгөөд бусдаас сонссон, мэдээ хэрэгсэл, ном зэргээс олж авсан мэдээллийг өөр хүнд дамжуулахад хэрэглэдэг. «...гэнэ, ...гэж байна лээ, ...гэж сонссон» гэж орчуулагдана. Энд үйл үг, тэмдэг нэр бүгд энгийн (普通形) хэлбэрээрээ そうだ-гийн өмнө орохыг анхаар — энэ нь харагдах байдлын そうだ-аас ялгаатай.

Энэ нь «харагдах байдал/таамаг» (様態) хэрэглээ бөгөөд нүдээр харж, гадаад төрхөөс нь дүгнэн «одоо л ...болох шиг, ...мэт харагдаж байна» гэсэн утга илэрхийлдэг. Дамжуулах そうだ-аас ялгаатай нь үйл үгийн ます-язгуур (ます形), тэмдэг нэрийн язгуурт залгана. Анхаар: いい→よさそう, ない→なさそう гэж онцгойлон хувирна.

Энэ нь харагдах байдлын 〜そうだ-гийн тодотгол ба байдлын хэлбэр юм. 〜そうな нь дараагийн нэр үгийг «...мэт ...» гэж тодотгоно (например 楽しそうな顔 = баяртай юм шиг царай), харин 〜そうに нь үйл үгийг «...шиг байдалтайгаар» гэж тодорхойлно. Хүний сэтгэл хөдлөл, төлөв байдлыг гаднах төрхөөс нь дүгнэн ярихад их хэрэглэгдэнэ.

〜たばかり нь үйлдэл дуусаад тийм ч их хугацаа өнгөрөөгүй, «дөнгөж сая ...сан» гэдгийг илэрхийлнэ. Бодит цаг бус, ярьж буй хүний сэтгэл зүйн мэдрэмжийг чухалчилдаг тул заримдаа бодитоор хэдэн өдөр, сар өнгөрсөн ч «дөнгөж л» гэж хэлж болно. 〜たところ-той төстэй боловч ばかり нь хугацааны мэдрэмжийг, ところ нь яг тэр агшныг онцолдог.

〜たところ нь үйлдэл яг сая төгссөн тэр агшныг заадаг бөгөөд «дөнгөж сая ...сан» гэсэн утгатай. Энэ нь яг тухайн мөчид анхаарлаа төвлөрүүлдгээрээ 〜たばかり-аас ялгаатай (たばかり нь хугацааны мэдрэмжийг чухалчилна). たところ нь голдуу «яг тэр үед...» гэсэн дараагийн үйл явдалтай холбогдоно. Анхаар: 〜たところ нь «...тал нь, хийж үзвэл» гэсэн өөр утгаар ч хэрэглэгддэг.

他動詞 (үйлдэгч/шилжих үйл үг) нь хэн нэгэн ямар нэг зүйлд үйлдэл хийхийг заадаг бөгөөд を-ээр тэмдэглэгдсэн биеийн объект авдаг (例: ドアを開ける = хаалгыг нээх). 自動詞 (үйлдэгдэгч/эс шилжих үйл үг) нь объектгүйгээр зүйл өөрөө байдлаа өөрчлөхийг заадаг ба が-ээр тэмдэглэгдэнэ (例: ドアが開く = хаалга нээгдэх). Япон хэлэнд олон үйл үг ийм хосоор оршдог тул хосыг нь сурах нь чухал.

〜たがる нь гуравдагч этгээдийн (өөр хүний) хүсэл, дур сонирхлыг гаднаас нь ажиглан илэрхийлэхэд хэрэглэдэг. Өөрийнхөө хүслийг 〜たい гэж, бусдын хүслийг 〜たがる гэж заадгаараа ялгаатай. Одоо тогтмол ажиглагдаж буй байдлыг 〜たがっている хэлбэрээр илэрхийлнэ. «...маар байх шиг байна, ...хыг хүсдэг» гэж орчуулна.

〜たら нь хамгийн өргөн хэрэглэгддэг болзлын хэлбэр бөгөөд гурван үндсэн утгатай: (1) болзол «хэрэв ...бол» (例: 雨が降ったら=хэрэв бороо орвол), (2) дараалал «...сны дараа» (нэг үйл дуусаад нөгөө нь болохыг заана), (3) санаандгүй нээлт «...тал нь» (例: 家に帰ったら誰もいなかった = гэртээ очтол хэн ч байсангүй). Гуравдугаар утгад ара тал нь өнгөрсөн, гэнэтийн илрэлийг заана.

Энэ хэлбэр нь хэн нэгэнд зөвлөгөө өгөх, ямар нэг үйлдэл хийхийг зөөлөн санал болгоход хэрэглэгддэг. Үйл үгийн た-хэлбэр дээр らどう залгаж, "...вал ямар вэ?" гэсэн утга илэрхийлнэ. Бүтэн хэлбэр нь 〜たらどうですか бөгөөд илүү эелдэг. Гэхдээ зарим тохиолдолд хүнд дарамт мэдрэгдэж болзошгүй тул ойр дотны хүнд хэрэглэх нь зүйтэй.

Энэ хэлбэр нь өөрөө юу хийхээ мэдэхгүй байж бусдаас зөвлөгөө, чиглэл асуухад хэрэглэгддэг. Ихэвчлэн どう、何、どこ、いつ зэрэг асуух үгтэй хамт орж "яаж/юу/хаана ...вал болох вэ?" гэсэн утга гаргана. Үйл үгийн た-хэлбэр дээр らいいですか залгана. Энгийн ярианд らいい гэж богино хэлж бас болно.

て-хэлбэр нь хоёр буюу түүнээс олон үйлдэл, нөхцөлийг нэг өгүүлбэрт холбоход хэрэглэгддэг гол хэлбэр юм. Дараалсан үйлдэл ("...аад дараа нь..."), шалтгаан ("...болохоор"), эсвэл арга барил зэргийг илэрхийлж болно. Дуутай гийгүүлэгчээр төгссөн үед で болж хувирна (例: 読んで、飲んで). Сүүлийн өгүүлбэр цаг, эерэг/сөргийг тодорхойлдог.

Энэ хэлбэр нь өгүүлэгч (эсвэл өөрийнхөө талын хүн) бусдад тус болгож ямар нэг үйлдэл хийж өгөхийг илэрхийлнэ. Хүлээн авагч нь ихэвчлэн に нөхцөлөөр тэмдэглэгдэнэ. Шууд нүүрэн дээр нь "...ж өгье" гэвэл бардам сонсогдож болзошгүй тул болгоомжтой хэрэглэнэ. Доош нь хандсан (амьтан, ойрын дүү гэх мэт) бол 〜てやる болж хувирдаг.

Энэ хэлбэр нь өгүүлэгч өөр хүнээс ямар нэг үйлдэл хийхийг хүсэж байгааг илэрхийлнэ. Хүсэлт чиглэсэн хүнийг に нөхцөлөөр заана. "...маар байна" (〜たい) нь өөрийн хүсэл бол 〜てほしい нь бусдын хийх үйлдлийг хүсэхэд хэрэглэгддэг гэдгээрээ ялгаатай. Сөрөг хэлбэр нь 〜ないでほしい болж "...хгүй байгаасай" гэсэн утга гаргана.

Энэ хэлбэр нь үндсэн хоёр утгатай: нэгд, ямар нэг үйлдэл хийгээд хол явахыг (例: 食べていく — идчихээд явах), хоёрт, одоо цэгээс ирээдүй рүү чиглэн өөрчлөлт үргэлжлэхийг (例: 増えていく — улам нэмэгдсээр байх) илэрхийлнэ. Эсрэг тал нь 〜てくる бөгөөд тэр нь өнгөрснөөс одоо руу чиглэнэ. Энд いく нь ихэвчлэн хирагана-аар бичигдэнэ.

〜ている хэлбэрийн өнгөрсөн цаг бөгөөд өнгөрсөн тодорхой үед үргэлжилж байсан үйлдэл буюу үргэлжилсэн төлөвийг илэрхийлнэ. "...ж байх үед нь..." гэх мэт өгүүлбэрт ихэвчлэн орно. Мөн өнгөрсөн дэх зуршил, давтагдсан үйлдлийг ч заана (例: 毎日走っていた — өдөр бүр гүйдэг байсан).

Энэ нь хэн нэгнээс ямар нэг зүйл хийж өгөхийг гуйх хамгийн эелдэг хүсэлтийн нэг хэлбэр юм. もらう үйлийн хүндэтгэлийн いただく хэлбэрийн чадварын сөрөг асуултаас үүссэн тул маш даруу, найрсаг сонсогддог. Танихгүй хүн, дээд албан тушаалтанд хүсэлт тавихад тохиромжтой. 〜てくださいませんか гэхээс ч илүү эелдэг.

Энэ хэлбэр нь бусад хүн өгүүлэгч (эсвэл өгүүлэгчийн талын хүн)-д тус болгож ямар нэг үйлдэл хийж өгснийг илэрхийлнэ. Үйлдэл хийгч нь が буюу は нөхцөлтэй, хүртэгч (надад) нь に нөхцөлтэй байна. 〜てあげる нь "би бусдад" чиглэлтэй бол 〜てくれる нь "бусад надад" чиглэлтэй гэдгээрээ ялгаатай. Талархлын аястай хэрэглэгддэг.

Энэ хэлбэр нь хэд хэдэн утгатай: нэгд, ямар нэг үйлдэл хийгээд эргэж ирэхийг (例: 買ってくる — худалдаж аваад ирэх); хоёрт, өнгөрснөөс одоо хүртэл өөрчлөлт хуримтлагдсаныг (例: 寒くなってくる — хүйтэрч ирэх); гуравт, ямар нэг үзэгдэл эхэлж илрэхийг (例: 雨が降ってくる — бороо орж эхлэх) илэрхийлнэ. Эсрэг тал нь 〜ていく.

Энэ хэлбэр нь ямар нэг зүйлийг үр дүн нь ямар байхыг мэдэхийн тулд туршиж, оролдож үзэхийг илэрхийлнэ. "Хэрхэхийг харахын тулд хийж үзье" гэсэн утгатай. みる нь "харах" 見る үгнээс гаралтай ч энд хирагана-аар бичигдэнэ. Ихэвчлэн шинэ зүйл туршиж үзэхийг санал болгох, эсвэл өөрөө туршиж үзсэн тухай ярихад хэрэглэгдэнэ.

Энэ хэлбэр нь өгүүлэгч (эсвэл түүний талын хүн) бусдаар ямар нэг зүйл хийлгэж, түүнийг ач тус болгон хүлээн авахыг илэрхийлнэ. Үйлдлийг хийж өгсөн хүнийг に эсвэл から нөхцөлөөр заана. 〜てくれる нь үйлдэл хийгчийг гол болгодог бол 〜てもらう нь тусыг хүртэгчийг (өгүүлэгчийг) гол болгоно. Хүндэтгэлийн хэлбэр нь 〜ていただく.

Энэ хэлбэр нь хоёр гол утгатай: нэгд, ирээдүйд тохиолдох зүйлд урьдчилан бэлтгэн ямар нэг үйлдлийг хийж тавихыг (例: 予約しておく — урьдчилан захиалга хийж тавих); хоёрт, ямар нэг төлөвийг хэвээр нь хадгалан үлдээхийг (例: 窓を開けておく — цонхыг онгорхой нь үлдээх) илэрхийлнэ. Энгийн ярианд 〜とく болж богиносдог (例: 買っとく).

Энэ хэлбэр хоёр үндсэн утгатай: нэгд, ямар нэг үйлдлийг бүрэн дуустал нь хийж дуусгахыг (例: 読んでしまう — уншиж дуусгах); хоёрт, санаандгүйгээр, хүсээгүй атлаа болсон, харамсаж буй үйлдлийг (例: 忘れてしまう — мартчихах) илэрхийлнэ. Ярианы хэлэнд 〜てしまう нь 〜ちゃう, 〜でしまう нь 〜じゃう болж богиносдог (例: 食べちゃう、飲んじゃう).

Энэ хэлбэр нь өөрийн хийсэн ямар нэг үйлдлийн төлөө уучлал гуйх, өршөөл хүсэхэд хэрэглэгддэг. Үйл үгийн て-хэлбэр дээр すみません залгаж "...сандаа уучлаарай" гэсэн утга гаргана. Илүү эелдэг хувилбар нь 〜て申し訳ありません, харин ойр дотны хүнд 〜てごめんなさい гэж хэлж болно. Ихэвчлэн өөрийн алдаа, төвөг учруулсан зүйлийг хүлээн зөвшөөрөхөд хэрэглэнэ.

Энэ хэлбэр нь өөрөөсөө доош зэрэглэлийн буюу маш дотно хүн (дүү, хүүхэд, амьтан) болон тэдгээрт ямар нэг үйлийг хийж өгөхийг илэрхийлдэг. 〜てあげる-ийн илүү энгийн, заримдаа барзгар хувилбар бөгөөд ойр дотны харилцаанд хэрэглэнэ. Мөн заримдаа уур хүрсэн үед "за яахав, хийж өгье дөө" гэсэн өнгө аястай эсвэл өөртөө амлахдаа ("заавал хийж тавьна") хэрэглэгдэнэ. Дээд зэрэглэлийн хүнд хандаж хэрэглэвэл бүдүүлэг сонсогддог тул болгоомжтой байх хэрэгтэй.

Ямар нэг үйл хийсэн (эсвэл болсон) нь сайн зүйл болсонд хүн сэтгэл хангалуун, баярлаж байгаагаа илэрхийлдэг хэлбэр. "...сан нь сайн боллоо", "...сэндээ таатай байна" гэсэн утгатай. Үгүйсгэлийн хувьд 〜なくてよかった (...хгүй байсан нь сайн болсон) хэлбэрээр хэрэглэнэ. Болсон зүйлд эерэг үнэлгээ өгч, тайвширсан мэдрэмжийг дамжуулдаг.

Үйл яг тухайн агшинд явагдаж байгаа, дунд нь байгааг онцлон илэрхийлдэг. "Яг одоо хийж байх явцад", "...ж байх дунд" гэсэн утгатай. ところ нь үйл явцын аль үе шатанд байгааг заадаг: 〜るところ (одоо хийх гэж байх), 〜ているところ (яг хийж байх дунд), 〜たところ (дөнгөж сая хийж дуусгасан). Утас ярих, асуух зэрэгт "яг ажил хийж байсан/байх дунд" гэх мэт цаг хугацааны агшинг тодорхой зааж өгөхөд тохиромжтой.

Ямар нэг нөхцөл биелсэн ч хүлээгдсэн үр дүн гарахгүй, эсрэгээр болохыг илэрхийлдэг буулгах (зөвшөөрсөн) нөхцөл. "...сан ч, ...вч" гэсэн утгатай. Үйл үгийн て形 дээр も залгана; үгүйсгэлд 〜なくても болно. И-тэмдэг нэрт 〜くても, на-тэмдэг нэр болон нэр үгэд 〜でも хэлбэрээр залгана. Асуух үгтэй (だれ, どこ, いつ зэрэг) хослуулбал "хэн ч/хаана ч/хэзээ ч хамаагүй" гэсэн утга илэрхийлдэг.

と нь хүн/зүйлтэй хамт үйлдэл хийхийг «-тай/-тэй» гэж заана, мөн хэд хэдэн нэр үгийг бүрэн жагсаахад «ба, болон» гэсэн утга өгнө. と-ээр жагсаахдаа дурдсан зүйлүүд нь бүх гишүүнийг бүрэн хамруулсан хаалттай жагсаалт болохыг анхаар (や-аас ялгаатай).

Ямар нэг зүйлийг хэтрүүлэлгүйгээр, тодорхой хэмжээний баталгаатайгаар "...гэж хэлж болох хэмжээний" гэж дүгнэхэд хэрэглэнэ. "...гэж хэлж болно", "бараг л ... гэхэд болно" гэсэн утгатай. Ихэвчлэн ほとんど (бараг), もう (аль хэдийн) зэрэг үгтэй хамт хэрэглэгдэж, өөрийн дүгнэлтийг зөөлрүүлэн илэрхийлдэг. 〜と言ってもいいでしょう, 〜と言ってもいいくらいだ гэх мэт хувилбартай.

Хүн, газар, эд зүйлийн нэрийг танилцуулах буюу сонссон зүйлийн агуулгыг дамжуулахад хэрэглэдэг. "...гэдэг (нэртэй)", "...нэртэй" гэсэн утгатай. Нэр үгийн өмнө орвол тухайн нэрийг тодорхойлж өгдөг (例: 田中という人 = Танака гэдэг хүн). Мөн өгүүлбэрийн дараа орж агуулга, мэдээллийг хүлээн авагчид танилцуулдаг. Ярианы хэлэнд ихэвчлэн 〜って болж богиносдог.

Бүтэн өгүүлбэр буюу санааг нэр үг (нэрлэсэн нэгж) болгож хувиргадаг хэлбэр. "...гэдэг (зүйл/хэрэг/баримт)" гэсэн утгатай. Тайлбарлах, дүгнэх, тодорхойлох үед хэрэглэгдэнэ: 〜ということだ (...гэсэн үг), 〜ということを知っている (...гэдгийг мэддэг) гэх мэт. Нэг өгүүлбэрийн агуулгыг бүхэлд нь нэг ойлголт болгон дараагийн өгүүлбэрт холбоход тохиромжтой.

Олон нийтэд тийм гэж яригддаг, нийтлэг үздэг, ерөнхий ойлголт болсон зүйлийг илэрхийлдэг идэвхгүй хэлбэр. "...гэж яригддаг", "...гэж үздэг" гэсэн утгатай. Хэн нэг тодорхой хүн биш, харин олон нийт, нийгмийн ерөнхий саналыг дамжуулдаг тул шинжлэх ухаан, түүх, нийгмийн баримтыг бичихэд их хэрэглэгддэг. Тодорхой эх сурвалжаас сонссон бол 〜そうだ, 〜ということだ илүү тохиромжтой.

Хэн нэгнээс эсвэл ямар нэг эх сурвалжаас тодорхой мэдээллийг сонссоноо дамжуулахад хэрэглэнэ. "...гэж сонссон" гэсэн утгатай. 〜と言われている-аас ялгаатай нь энэ нь өгүүлэгч өөрөө шууд сонссон тодорхой мэдээллийг хэлдэг. Одоо цагт 〜と聞いている (...гэж сонсож байгаа / сонссон чигтээ мэдэж байгаа) хэлбэрээр хэрэглэвэл уг мэдээлэл одоо ч хүчинтэй гэсэн өнгө аяс өгдөг.

Өөрийн бодол, санал, таамаг, дүгнэлтийг илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг хамгийн түгээмэл хэлбэр. "...гэж бодож байна" гэсэн утгатай. Үйл үг, тэмдэг нэр, нэр үгийн энгийн (普通形) хэлбэр дээр と思う залгана. Япон хэлэнд өөрийн саналыг шууд хэлэхээс илүү 〜と思う ашиглан зөөлрүүлж хэлэх нь эелдэг сонсогддог. Хэрэв одоо тэр мөчид төрсөн бодол биш, тогтсон үзэл бодол бол 〜と思っている хэлбэрийг хэрэглэнэ.

Олон зүйлээс хэдэн жишээг сонгож, бусдыг нь "гэх мэт" хэмээн дутуу үлдээж жагсаахад хэрэглэнэ. "...юм уу ...юм уу", "...гэх мэт" гэсэн утгатай. 〜や〜など-той төстэй боловч 〜とか нь илүү ярианы маягтай. Нэр үг төдийгүй үйл үгийг ч жагсааж болно (例: 食べるとか飲むとか). Заримдаа ганц 〜とか-аар ч тодорхой бус, бүрэн бус жагсаалтыг илэрхийлж болно.

Үйл аль үе шатанд байгааг тодорхойлох хэлбэр бөгөөд цаг хугацааны агшинг нарийн заадаг. Хэлбэрээс хамаарч утга өөрчлөгдөнө: 動詞辞書形＋ところ нь "яг одоо хийх гэж байх", 〜ているところ нь "яг хийж байх дунд", 〜たところ нь "дөнгөж сая хийж дуусгасан" гэсэн утгатай. Үндсэндээ "яг тэр агшинд" гэдгийг онцолж, ямар нэг үйл болж эхлэх/дуусах цэгийг тодорхой зааж өгдөг.

Ямар нэг үйлийг тасралтгүй, үргэлжлүүлэн хийхийг илэрхийлдэг нийлмэл үйл үг. "...сээр байх", "үргэлжлүүлэн ...х" гэсэн утгатай. Үйл үгийн ます-хэлбэрийн үндэс (連用形) дээр 続ける залгана (例: 食べます → 食べ続ける). Эхлэлийг заах 〜始める, дуусахыг заах 〜終わる-тай эсрэгцэн, үргэлжлэлийг онцолдог. Үйл өөрөө дуусахыг заах бол 〜続く (амьгүй/өөрөө явагдах), хүн санаатай үргэлжлүүлбэл 〜続ける хэрэглэнэ.

Ярианы хэлэнд их хэрэглэгддэг хэлбэр бөгөөд хэд хэдэн үүрэгтэй. Нэгдүгээрт, 〜という / 〜と-ийн богино хувилбар болж сонссон зүйл, нэрийг дамжуулдаг (...гэж, ...гэдэг). Хоёрдугаарт, сэдэв танилцуулах 〜は-ийн орлуулагч болж "...гэдэг чинь" гэсэн утга өгдөг. Гуравдугаарт, өгүүлбэрийн төгсгөлд орж бусдаас сонссон мэдээллийг дамжуулдаг (...гэнэ лээ). Албан ёсны бичигт хэрэглэхгүй, зөвхөн дотно ярианд тохиромжтой.

Идэвхгүй (受身) хэлбэр нь үйлдэл хэн нэгэнд хийгдсэнийг, эсвэл уг үйлдлийг хүлээн авагч талаас нь ярихад хэрэглэгддэг. Монгол хэлний '-гдах/-гдэх' дагаврыг бодоход амар: 母にしかられる = 'ээждээ загнуулах'. Үйлдэгчийг 〜に нөхцөлөөр зааж өгдөг. Мөн хор уршиг, эвгүй мэдрэмж төрүүлсэн зүйлийг илэрхийлэхэд (迷惑受身) их хэрэглэдэг тул 'надад муугаар нөлөөлсөн' өнгө аястай байж болохыг анхаар.

Энэ бүтэц нь хоёр зүйлийг эсрэгцүүлэн харьцуулахад хэрэглэгддэг. Эхний は сэдвийг тавиад, が-аар нэг шинжийг хэлж, дараа нь дахин は-аар өөр сэдэв тавьж эсрэг шинжийг нь онцолно. Энд は нь 'сэдэв' заахаас илүү 'эсрэгцүүлэх' үүрэгтэй болж байгаа нь гол санаа.

Үйл үгийн ます形 сууринд залгаж, тухайн үйлдлийг 'хийхэд амар, хялбар' гэдгийг илэрхийлнэ. Мөн зарим тохиолдолд 'тийм болох хандлагатай' гэсэн утга өгдөг (例: 風邪をひきやすい = ханиад амар хүрдэг). Бүхэлдээ い-тэмдэг нэр шиг хувирдаг тул やすくない、やすかった болж хувилна. Эсрэг утга нь 〜にくい (хийхэд хэцүү).

Удаан хүлээж, хүчин чармайлт гаргасны эцэст хүсэн хүлээсэн зүйл биеллээ олсныг илэрхийлдэг дайвар үг. Ихэвчлэн эерэг, баяр хөөртэй, амсхийсэн өнгө аястай байдаг. ようやく-тай ойролцоо утгатай боловч やっと нь ярианы хэлэнд илүү дотно сонсогддог.

より нь хоёр зүйлийг харьцуулахад «-аас (илүү/бага)» гэсэн утгаар жишиж буй жишээг заана. «А は В より [тэмдэг нэр]» бүтэц нь «А нь В-ээс илүү ...» гэсэн санаа өгнө. Ихэвчлэн ほう («тал») бүтэцтэй хамт хэрэглэгдэж аль нь илүү болохыг харьцуулна.

Урьдчилан тогтсон, товлогдсон төлөвлөгөө буюу хуваарийг илэрхийлнэ. つもり нь хувийн хүсэл, шийдвэрийг заадаг бол 予定 нь аль хэдийн тогтсон, бодит хуваарь (нислэг, уулзалт, аялал гэх мэт)-ийг илэрхийлдгээрээ ялгаатай. Нэр үгтэй холбоход の予定だ болно.

Ярьж буй хүн өөрийн ажиглалт, мэдрэхүй, нотолгоонд тулгуурлан 'тийм байх шиг байна' гэж таамаглахад хэрэглэдэг. Мөн 'яг л ...шиг' гэсэн зүйрлэлийн утгатай (まるで〜ようだ). そうだ (харагдах байдал)-аас илүү логик дүгнэлт, баримтад тулгуурласан таамаг гэдгээрээ онцлог. Албан бус ярианд みたいだ-г илүү хэрэглэдэг.

Ямар нэг зүйлийг өөр зүйлтэй зүйрлэн жишихэд хэрэглэнэ. Нэр үгийг тодотгоход 〜ような (例: 雪のような肌), үйл үг буюу тэмдэг нэрийг тодотгоход 〜ように (例: 鳥のように飛ぶ) хэлбэрийг хэрэглэнэ. 'Яг л ...шиг' гэсэн зүйрлэлийг まるで үгтэй хослуулан хүчжүүлж болно.

Урьд нь үгүй байсан чадвар, зуршил, нөхцөл байдал аажмаар бий болж 'тийм болж өөрчлөгдсөнийг' илэрхийлнэ. Ихэвчлэн чадварын болон сурч мэдсэн зүйлтэй хэрэглэгддэг (例: 話せるようになった = ярьдаг болсон). Үгүйсгэлийн хувьд 〜なくなる буюу 〜ないようになる болж 'хийдэггүй болсон' гэсэн утга гарна.

Тодорхой зорилгод хүрэхийн тулд ямар нэг зүйлийг хийхийг (эсвэл хийхгүй байхыг) санаатайгаар хичээж, зуршил болгохыг илэрхийлнэ. 〜ようにしている хэлбэрт оруулбал 'тогтмол хичээж байгаа' гэсэн үргэлжилсэн зуршлын утга гарна. Үгүйсгэлийн хувьд 〜ないようにする (хийхгүй байхыг хичээх).

Ярьж буй хүний өөрийн хүсэл зориг, шийдвэр буюу ойрын төлөвлөгөөг илэрхийлнэ. Үйл үгийн саналын (意向形) хэлбэр дээр と思う залгаж 'ингэе гэж бодож байна' гэсэн утга гаргана. 〜ようと思っている хэлбэр нь өмнө нь шийдсэн, тогтвортой бодлыг илэрхийлдэг бол 〜ようと思う нь яг одоо толгойд орж ирсэн шийдвэрийг илэрхийлэх өнгөтэй.

Хүсэл, хүсэлт, урилгыг чин сэтгэлээсээ хүчтэй илэрхийлэхэд хэрэглэдэг дайвар үг. Ихэвчлэн 〜たい (хүсэл), 〜てください (хүсэлт), 〜ましょう зэрэгтэй хослоно. 'Заавал' гэж орчуулагддаг ч 必ず-ээс ялгаатай нь хатуу шаардлага биш, харин 'яаж ийгээд' гэсэн дотоод хүсэл, эелдэг урилгын өнгөтэй болохыг анхаар.

全然 нь үгүйсгэх хэлбэртэй хослон 'огт, ердөө, бүр' гэсэн бүрэн үгүйсгэлийг илэрхийлнэ. Стандарт хэллэгт ихэвчлэн 〜ない үгүйсгэлтэй хэрэглэдэг. (Орчин үеийн ярианд '全然大丈夫' гэх мэт эерэг хэллэгийг чөлөөтэй ярианд хэрэглэх нь бий ч албан ёсны бичигт зөвхөн үгүйсгэлтэй хэрэглэх нь зөв.)

Үйл үгийн ます形 сууринд залгаж, ямар нэг үйлдлийг хийхэд бэрхшээлтэй, тааламжгүй, сэтгэл зүйн болон бие махбодын хувьд хүндрэлтэй гэдгийг илэрхийлнэ. 〜にくい-тэй утга ойролцоо боловч づらい нь ихэвчлэн хийгч этгээдийн дотоод бэрхшээл, эвгүй мэдрэмжийг (例: 言いづらい = хэлэхэд эвгүй) онцолдог.